Vroeger had je nationale feestdagen en dagen van heiligen. De dagen van heiligen zijn in feite alleen nog bekend voor zover ze in (ouderwetse papieren) agenda’s staan. Maar ja, wie heeft er nog een papieren agenda? De nationale feestdagen hebben alleen maar betekenis omdat het vrije dagen zijn. Gelukkig zijn er nog genoeg andere dagen in het jaar om een feestje te vieren. Zo heb je de Dag van de Secretaresse, de Nationale Dag van de Cateringmedewerker, de Dag van de Aarde, de Dag van de Belegger en de Nationale Dag van de Vermisten. En dit is maar een kleine greep uit een lange reeks ’Nationale Dagen’.  Maar vandaag zag ik in een brochure van doe-het-zelfbedrijf Karwei een verwijzing naar een toch wel heel bijzondere dag: ‘Zaterdag 20 maart a.s. – Nationale Potgronddag’. Nee, dit is geen grap. De Nationale Potgronddag. Het wachten is op de Nationale Bloembakkendag.

Vertalers Engels-Nederlands zijn bij het zien van het Engelse woord control meteen op hun hoede. De Nederlandse vertaling is altijd moeilijk en nooit letterlijk. Voor een van de gebruiksvormen van control lijkt het Nederlands inmiddels een simpele nieuwe oplossing te hebben: ‘in controle’. Drie heel recente voorbeelden uit de media: ‘[Nadal] is in controle in deze wedstrijd.’ (in een commentaar op de wedstrijd Nadal-Kohlschreiber tijdens een tennistoernooi in Melbourne, Australië),  ‘[Sven Kramer] moet in controle rijden’ (commentator Bart Veldkamp tijdens het EK-schaatsen in Hamar) en ‘Bij de Vijzelgracht was het niet in controle’ (Burgemeester Job Cohen over de Amsterdamse Noord-Zuidlijn in het tv-programma Buitenhof). De eerste twee voorbeelden komen weliswaar uit de wereld van de sport – niet echt een toonbeeld van traditioneel taalgebruik – maar het gebruik van ‘in controle’ door Cohen laat toch zien dat het Engels diepe sporen nalaat in het Nederlands. Het maakt het vertalen wel een stuk gemakkelijker!

In de jaren negentig van de vorige eeuw begon de beknopte want-zin aan een niet te stuiten opmars. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier om het gebruik van want in zinnen als: ‘Adam Curry telt niet mee want Amerikaanse pa’ (een voorbeeld uit mijn boekje Tot straks, na de reclame). Elke week teken ik weer nieuwe voorbeelden van deze efficiënte taalvernieuwing op. Bijvoorbeeld in een verslag van de voetbalwedstrijd FC Utrecht-FC Twente in Studio Sport van 17 januari hoorde ik Andy Houtkamp zeggen: ‘… een uitbraak met perspectief, want ruimte’ en ‘Ruiz moet alleen want is alleen’. Het tweede voorbeeld is heel helder, omdat hier in feite alleen ‘hij’ is weggelaten, maar in het eerste voorbeeld moet je als luisteraar toch wel meedenken, want tussen ‘want’ en ‘ruimte’ ontbreekt niet alleen een onderwerp maar ook een persoonsvorm, bijvoorbeeld ‘… want [er is] ruimte…’. Dat is dus hard werken voor de luisteraar, maar het werkt wel. Sterker nog, het levert lekker vlot taalgebruik op. Misschien is dat wel de reden waarom de verkorte (of: elliptische) constructie ook bij andere woorden wordt toegepast. Zo maakte sportverslaggeefster Dione de Graaff op 9 januari een opvallende beknopte bijzin met ‘vanwege’. Zij zei tijdens haar verslag van het EK Schaatsen in Hamar het volgende over sprinter Simon Kuipers: ‘Hij is uit het toernooi vanwege overal pijn.’ Waarom zou je meer woorden gebruiken als minder ook kan?

Het is bar en onvoorspelbaar weer. Voor het KNMI reden om een ‘voorwaarschuwing’ te geven. Op zaterdag 9 januari zag ik op Teletekstpagina 104 het volgende kopje: ‘Voorwaarschuwing voor extreem weer’. Na het ‘weeralarm’ hebben we nu dus ook ‘voorwaarschuwingen’. Maar hoezo ‘voorwaarschuwing’? Een waarschuwing geef je toch altijd al vooraf? Anders heeft ze geen zin meer. Hebben we nu een extra fase voorafgaand aan een ‘weerwaarschuwing’ (ook zo’n woord!)? Of is het gewoon een handige uitdrukking die direct is overgenomen uit het Engels (‘early warning’)?

Volgens velen is de huidige financiële crisis veroorzaakt door een volledig uit de hand gelopen bonuscultuur in de bankwereld. Die heeft de hele wereld in zwaar economisch weer gebracht. Je zou zeggen dat dit een goede les zou zijn voor zowel banken, die in veel gevallen slechts met enorme overheidssteun overeind gehouden konden worden, als overheden, die een dergelijke parasitering op de maatschappij met wetgeving zouden moeten voorkomen, maar uit berichten gisteren van verdubbeling van de bonussen van bankiers in Groot-Brittannië blijkt dat er niets is veranderd en dat het grote graaien gewoon doorgaat. Hoe kan dat nou? Het antwoord kwam eerder deze week van Dirk Scheringa. Het blijkt dat bankiers fysiek anders zijn dan gewone burgers. In een toelichting op het faillissement van zijn DSB-imperium zei Scheringa dat hij na deze teleurstelling gewoon weer aan de slag gaat: “Ik heb twee paar handen”. Dat zijn vier handen! Dat graait een stuk gemakkelijker.

In een persbericht van Vakcentrale MHP over het mislukte SER-overleg over de nieuwe aow-leeftijd zegt voorzitter mr. Richard Steenborg vorige week: ‘Het is een gevoel als oud vuil langs de kant te worden gezet’. In een eerste reactie tijdens het NOS Journaal op 30 september omschreef hij zijn gevoelens in iets andere bewoordingen: ‘Het is not done [uitgesproken als: not dun] en we zijn zoals dat weleens gezegd wordt, flabbergasted.’ Wie zegt dat dan, vraag ik mij af. Behalve de heer Steenborg dan.

Het is crisis. En crisis betekent bezuinigen. Maar ja, ‘bezuinigen’ en ‘bezuinigingen’ zijn zulke nare woorden. Die vallen niet goed bij het volk. Toen presentator Rob Trip van Buitenhof vanmiddag minister Plasterk van OCW aansprak op mogelijke bezuinigingen, vermeed de minister dat woord dan ook angstvallig. In plaats daarvan kwam hij met een geweldig nieuwe vondst, een veel betere term dan ‘ombuigingen’ uit een vorige crisis. Plasterk zei dat het kabinet werkgroepen heeft ingesteld voor ‘heroverwegingen’. “We gaan nu heroverwegen voor 20%,” zei hij. “We gaan niet zeggen dat we het allemaal gaan doen. We gaan het overwegen.” Aha. De ‘heroverwegingen’ leiden uiteindelijk dus tot een voorstel voor bezuinigingen. Toch zul je zien dat ‘heroverwegingen’ blijft hangen. Dat klinkt gewoon een stuk minder erg.

Mart Smeets worstelde deze zomer in zijn tourbabbelprogramma De Avondetappe al met de uitdrukking ‘goed in z’n vel zitten’ en zei over een renner dat hij ‘nu goed in z’n vel past’. Een verspreking misschien. Maar Max Pam maakte er vorige week donderdag in zijn commentaar in de Volkskrant toch echt een potje van: ‘Arie [Slob] geniet, hij zit helemaal in zijn vel.’ Stel je voor dat Slob niet in zijn vel zou zitten!

Uitdrukkingen. Altijd moeilijk. Zelfs voor taalvirtuozen als Gerrit Komrij, die vorige week zei dat zijn maag soms ‘overeind gaat staan’ bij het lezen van sommige slechte gedichten.